در نفیس و تاریخی مسجد "آسیدحسین" نوشآباد کار خوشنویس دوره صفوی "ابوالحسن نورالوری"(پدر) بیدگلی

درب مسجدحاج سيدحسين نوش آباد
يكي از آثار باشكوه خوشنويسي 1 كتابت درب چوبي مسجد حاج سيدحسين نوش آباد به تاريخ 1042قمري است. اين مسجد از آثار دوره صفوي است كه حدود 150 متر مساحت دارد. سقف مسجد كوتاه به صورت تاق چشمه اي است با ستون هايي چهارگوش به قطر 5/1 تا 2 متر. بناي مسجد ساده و مصالح آن از خشت و گل است اما درب مسجد به طرز هنرمندانه اي منبت كاري شده است. اين درب داراي كتيبه هاي زيبا بر روي هر دو لنگه مي باشد در كتيبه ي بالايي دو لنگه در، آيه اي از قرآن به خط ثلث به اين ترتيب منبت كاري شده است: «قال الله تعالي و تبارك و تقدس: «و ان المساجد لله و لاتدعوا مع الله احدا»(18/جن) در وسط هر لنگه، كتيبه مدور زيبايي حول محور يك طرح شمسه، به خط طغراي چليپايي كنده كاري شده است كه در يك كتيبه هشت بار عبارت «ياصادق» به صورت قرينه و در بين آنها عبارت «ياستار»(چهار مرتبه) تكرار شده است. همچنين بر روي كتيبة لنگه درب دوم، عبارت «يافتاح» هشت بار تكرار شده است. در قسمت پاييني اين لنگه درب، نام باني درب و مسجد بدين صورت آمده: «قد عمر هذا المسجد الشريف المكان المنيف قطب الدين بن حاج حسام الدين في سنه1042» بر لبه پاييني درب سمت چپ نام كاتب اين خطوط دلنواز آمده است: «كاتبه ابوالحسن بن نورالوري عفي عنهما» (قس؛ نوش آباد در آينة تاريخ، آثار 1 و فرهنگ، ص55)
نورالوري ابن ابوالحسن
از خاندان نورالوري اثر نفيس ديگري در دست است كه حدود نيم قرن بعد از آخرين اثر شناخته شدة ابوالحسن پديد آمده است. اين اثر درب چوبي مسجد حاج عبدالصمد بيدگل است كه در سال 1114هجري كتابت شده و امضاي نورالوري دارد كه به نظر ما وي نورالوري پسر ابوالحسن است. پيش از اثبات و تبيين اين ادعا به سراغ مسجد و كتيبه هاي درب آن مي رويم.
اين مسجد قديمي ساخت كه به نام واقفش حاج عبدالصمد شهرت دارد در دو طبقه و با مصالح خشت و گل بنا شده و در سالهاي اخير بخش هاي مختلف اين مسجد با مصالح جديد مرمت شده است. از ويژگي ها و زيبايي هاي اين مسجد ايوان مرتفع و دلنواز شمالي است و دالاني كه از زير آن عبور كرده و دو كوچة جانبين مسجد را به هم متصل مي كند. در كنار اين مسجد چاهي است كه مردم بر آن بنايي ساخته و آنرا قدمگاه صاحب الزمان مي خوانند. درب چوبي دولنگه اي نفيس مسجد كه يادگاري از دوران صفوي است، اكنون از جاي اصلي خود برداشته شده و در ويتريني داخل مسجد نگهداري مي شود.
1.كتيبه هاي درب مسجد
بر بالاي هر دو لنگة درب دو كتيبه در قاب هاي مجزا آمده است. در كتيبة اول آية 18 سورة توبه و انگيزه وقف اين مسجد اينگونه آمده است: «انما يعمر مساجد الله من امن بالله واليوم الاخر و اقام الصلوه و اتي الزكوه و لم يخش الا الله فعسي اولئك ان يكونوا من المهتدين، قد وقف قربه الي الله تعالي»
اما كتيبه دوم دو حديث از پيامبر است كه در دو قاب به صورت قرينه آمده است؛
قاب سمت راست: «قال النبي صل الله عليه و آله: «المسجد بيت كل التقي»
قاب سمت چپ: «انا مدينه العلم و علي باب ها»(تصوير3)
بر ميان دو لنگه درب در دو طرح زيبا حول محور طرح شمسه به خط طغراي چليپايي عبارات «يا فتاح» و «ياصادق» كتابت شده است. به اين ترتيب كه در قاب مدور لنگة طرف راست هشت بار «يا فتاح» و در لنگه سمت چپ هشت بار «يا صادق» آمده كه هر دو گونه اي توسل به اسماء الله است.
در پايين درب نيز در هر كدام از دولنگه در دو قاب وقف نامه، نام واقف و نام هنرمندان آمده است:
در دو قاب بالايي وقف نامه اينگونه آمده است:
وفق الواقف هذاالباب- باني المكان الشريف- هوالموات الله]؟[بتأييد الملك الاحد- الحاج عبدالصمد ابن مرحوم زايرالحرمين الاقدسين حاجي محمدحسين سنه اربع عشرمائه الف» سپس در هر يك از دو قاب ديگر هنرمندان كاتب و نجار اينگونه معرفي شده اند:
«كتبه نورالوري»، «نجره استاد حسن بيك ابن محمد نجار»
در تمام لبة درب لنگه سمت چپ نيز پس از آيه بسم الله الرحمن الرحيم، آيه 255 سوره بقره(آيه الكرسي) به صورت عمودي كتابت شده است.
گرچه كاتب اين درب نورالوري است اما سال كتابت آن (1114هجري) با تاريخ سه اثر قبلي(1023-1042-1077ه) مطابقت ندارد. يعني ممكن نيست خوشنويسي كه در سال 1132 در خوشنويسي استاد بوده است در سال 1114 نيز در قيد حيات بوده و يا اينكه توانايي خلق چنين اثري داشته باشد. از اين رو استاد ايرج افشار به حق اظهار تعجب مي كند كه چرا تاريخ كتابت سنگ قبر(1032) و كتابت درب اين مسجد(1114) كه ظاهرا آنرا يك نفر كتابت كرده است با هم سازگار نيست؟(سفرنامچه، ص405و406) جواب اين است كه خوشنويس درب مسجد حاج عبدالصمد بيدگل كسي غير از كاتب كتيبه هاي قبلي است. دقت در نام اين دو هنرمند نيز ما را به اين نكته رهنمون مي كند. زيرا كاتب سه اثر قبلي «ابوالحسن بن نورالوري» است اما كاتب درب مسجد حاج عبدالصمد «نورالوري» است. در وهلة اول شايد به نظر برسد كه نورالورا بايد پدر ابوالحسن باشد اما اين هم ممكن نيست زيرا محال است پدر كسي كه در سال 1132 استاد خط بوده به سال 1114 در قيد حيات بوده باشد. بنابر اين بايد به دنبال نورالوراي ديگري باشيم. @kashanshenasi برای دریافت ماخذ اصلی "مشهدی نوشآبادی": http://sh-kashan.kashanu.ac.ir/article-1-104-fa.html