کتل، زیباترین و باشکوهترین تجلی آیینی نوشآباد

http://isna.ir/news/95071408911/کتل-زیباترین-و-باشکوه-ترین-تجلی-آیینی-نوش-آباد
رییس مرکز پژوهشی کاشان شناسی دانشگاه کاشان از ثبت دو پرونده آیینی منطقه کاشان که توسط این مرکز تهیه شده است در فهرست آثار میراث ناملموس خبر داد.
به گزارش ایسنا و به نقل از روابط عمومی دانشگاه کاشان، محمد مشهدی نوش آبادی اظهار کرد: در دو سال اخیر پژوهش و مستند سازی بر روی آثار معنوی منطقه کاشان در دستور کار این مرکز قرار گرفته و پنج پرونده نیز برای ثبت به مراجع ذی ربط در سازمان میراث فرهنگی ارسال شده است.
وی افزود: دو پرونده "سقاخوانی" و "کتل کردن کودکان" در نوش آباد روز سه شنبه به ثبت میراث معنوی کشور در آمد.
رییس مرکز پژوهشی کاشان شناسی دانشگاه کاشان تصریح کرد: آیینها و سنتهای متعددی در منطقه کاشان وجود دارد که حامل هزاران سال فرهنگ و معنویت مردمان ایران زمین بوده و ثبت آنها به عنوان عناصر هویت بخش منطقه کاشان اهمیت جهانی دارد و در توسعه این منطقه بسیار موثر است.
مشهدی نوش آبادی اظهار امیدواری کرد این مرکز در همکاری با دیگر ادارت مسئول از جمله ادارهها و پایگاههای میراث فرهنگی شهرستانهای کاشان، آران و بیدگل و نطنز این آیینها را شناسایی، مستندساز و ثبت کند.
به گزارش ایسنا، کتل زیباترین و باشکوهترین تجلی آیینهای نوش آباد و شامل عناصر متعدد رمزی و زیباشناختی است. کتل، کودکی ست که روز عاشورا بر اسب می نشانند و جلو هیئت عزادار حرکت میدهند. یکی از معانی کتل اسب تزئین شده است. در نوش آّباد کتل عبارت است از اسبی تزئین شده که بر آن کودکی را مینشانند.
این سنت که تا آنجا که در تاریخ گم میشود در آیینهای نوش آباد برگزار میشده است. ترتیب نذر کتل چنین است که قبل از تولد کودک نذر میکنند که اگر نوزاد پسر بود او را کتل کنند. در اولین یا دومین عاشورای بعد از تولد او اسبی یا قاطری تهیه کرده و پس از تزیین کودک را بر آن می نشانند. اسب را با پارچه های رنگارنگ تزیین کرده و در جلو زین اسب دو میوه شبیه به هم مانند پرتقال یا سیب در کاردی فرو کرده و دو کبوتر نیز کنار آن میگذارند، هچنین تنگ آبی را نیز به همراه آن میآورند. در حین حرکت برای هر کتل شخصی نیز مداحی و منقبت خوانی می کند. یک یا دو شاطر نیز در کنار هستند.
این شاطران نوجوانانی هستند که لباس سبز پوشیده و با چوبدستی و تنگ آب، کتل را همراهی میکردند. پس از پایان مراسم صاحبان کتل نذر غذا به جا میآورند و مردم را برای خوردن ناهار عاشورا به منزل دعوت میکنند. هیئت عزاداری پنجگانه نوش آباد در روز عاشورا هر سال حدود پنجاه کتل دارند. کتل را نماد علی اصغر میدانند، گر چه این سنت با آیینهای برکت بخشی، باران خواهی و حاصلخیزی ایرانی که کودکان در آن نقش محوری دارند ارتباط اساسی دارد.
سقایی از با وقارترین آیینهای عزاداری محرم است که در شهرهای مختلف ایران رواج دارد و هیئت مختلف سقایی در شهرهای همدان، کاشان، تهران، تبریز، قم، یزد، اراک، کرمان، آران و بیدگل، نوش آباد، نیاسر و حتی شهرهای عتبات عالیات در عراق به شکلی با شکوه این آئین را برگزار میکنند.
سقایی در نوش آباد از شب بعد از عید غدیر آغاز و تا روز عاشورا ادامه دارد. بنابر گفته محققان آیینهای عزاداری مانند حجت الاسلام سیدحسین معتمدی، سقایی نوش آباد باشکوهترین سقایی در ایران است در حسینیههای پنجگانه نوش آباد در محلات توی ده، بالاده، دربریگ، جویباره و شیخ آباد سقایی برگزار میشود.
بدین ترتیب که سقاخوانان به دو دسته و هر دسته به یک گروه اصلی به عنوان نقیب یا استاد و یک گروه به عنوان شاگرد که توده عزاداران هستند تقسیم میشود. به عبارت دیگر در حسینیه یا محل سقاخوانی چهار حلقه جدا از هم گرد میآیند. قطعات اصلی شعر را در دو گروه نقیب خوانده و دو گروه شاگرد که معمولا تعدادشان از گروه اصلی بیشتر است بندهای قطعات که در قالب ترجیع و یا ترکیب بند است و یا یک مصرع از هر بیت را پاسخ میگویند.
سقایی ذکر مصائب وارده بر عترت رسول خدا به ویژه امام حسین(ع) و یارانش به صورت نوحه سرایی دسته جمعی و هماهنگ بدون سینه زنی و زنجیرزنی و سنج و طبل زنی است، به طوری که ذکرها به صورت شعر و در قالب نوحه های حزین و سنگین بر گرفته از مقام های موسیقی سنتی ایرانی و غالباً در مایه های شور، دشتی، ابوعطا، همایون، شوشتری و افشاری که از جمله مقامات موسیقی سنتی و عامیانۀ ایرانی است خوانده میشود.
زیبایی، متانت و سبک موسیقیایی با شکوه و سنگین سقایی بسیار تأثیرگذار و شورانگیز است. در کنار لحن آهنگین خوانندگان آنچه بیشتر جلوه میکند، اشعار به کار رفته در این نوحهها و محتوای مفاهیم قرآنی و عرفانی و همچنین لطایف ذوقی و حقایق تاریخی و باورهای اسطورهای آن است که اشعار سقایی را از سطح شعر عامیانه بالاتر آورده است.